Weten wat je lekker vindt, is een ding, maar hoe weet je of de planten die al die lekkernijen produceren ook groeien in jouw tuin, op jouw balkon of op jouw vensterbank? Je moet rekening houden met de wind, de zon, de regen, de grondsoort, naburige bomen, gebouwen en insecten, de diepte van de wortels, de bestuiving van de bloemen, de uiteindelijke grootte van de planten, de wensen van de buurman … best veel! Om je hoofdpijn te besparen, heeft Mobile Orchards twee manieren bedacht die de keuze misschien wat makkelijker kunnen maken:
Lease a Tree, waarbij je planten least, niet koopt. Worden ze te groot, of kan je er niets meer mee? Als je ze goed hebt verzorgd, kan je ze weer inleveren. Met Lease a Tree werken we alleen met soorten die later een plek kunnen krijgen in het voedselbuurtbos Treemanspolder.
het wensenformulier: daarop kan je ondermeer aangeven wat voor plek je hebt, wat je lekker vindt, wat je mooi vindt en waar je zoal allergisch voor bent. Het formulier helpt je na te denken over dingen die de keuze van je beplanting bepalen, zodat je achteraf niet voor nare verrassingen komt te staan. Als je het naar ons opstuurt, voorzien we je graag van een passend advies.
Vandaag werden we blij verrast door dit bericht in het Algemeen Dagblad. De foto toont het fraaie uitzicht vanuit de Nieuwe Driemanspolder op de golfbaan aan de overkant 🙂
In de workshop vertellen Astrid van Beek en Klaartje Jaspers aan belangstellenden welke plannen Mobile Orchards heeft met (een deel van) de Nieuwe Driemanspolder. Ze leggen onder andere uit wat we verstaan onder een voedselbos, welke functies het voedselbos vervult, welke soorten voedselbossen we onderkennen en welke activiteiten we in de Treemanspolder, zoals we het voedselbos hebben genoemd, willen gaan ontplooien. En uiteraard willen we dan ook van de deelnemers horen wat zij van die plannen vinden…..
De zomerbestellijst voor Lease a Tree is uit! We hebben o.a. nog aalbessen en appelbessen, met verschillende kruiden die eronder horen. Voor 8 Euro heb je al een eetbare struik die je later weer in mag ruilen, of met een naambordje in het toekomstige voedselbuurtbos kan planten. Voor 13 Euro heb je al een set met een struik en twee soorten onderbeplanting. Wil je meer, of iets anders? Laat het ons weten!
Binnenkort komt ook de winterbestellijst voor Lease a Tree uit, de keuze zal dan veel groter zijn. Daarmee kan je bijvoorbeeld ook oude fruitboomrassen bestellen. Als je ze voor september bestelt, krijg je ze geleverd in de herfst, in een kant en klare combinatiezak, of als een set die je zelf in de volle grond kan zetten.
Over smaak valt niet te twisten. Onze smaakbeleving is niet alleen genetisch bepaald en leeftijdsgebonden, weet Dr. Evelien Rozema, maar bijvoorbeeld ook afhankelijk van onze darmen en onze neus. Tijdens het tweede deel van haar cursus in de Leidse Hortus Botanicus, nam de fytochemicus deelnemers mee op een zoektocht naar gezonde zoethoudertjes.
Vroeger leerden we dat de vier basissmaken zoet, zuur, bitter en zout alleen door bepaalde delen van de tong worden herkend, vertelt dr. Evelien Rozema, maar inmiddels wordt duidelijk dat er ook smaakreceptoren achter in de mond en keelholte zitten. Zoetreceptoren zijn een complex van twee eiwittten T1R2 en T1R3 genoemd. Deze receptoren zijn zelfs in maag en darmen aanwezig waar ze invloed hebben op de stofwisseling.
Tong, mond, keel, maag en darmen
Bovendien zijn er niet vier basissmaken, maar minstens vijf. De Japanse professor Ikeda ontdekte al in 1908 een vijfde smaak, die hij umami (‘hartig’) noemde. Umami versterkt zoete en zoute smaken en komt voor in etenswaren die veel glutamaat bevatten, zoals tomaten, champignons, vlees en zeewier. Pas in 2000 werden glutamaatreceptoren op de tong ontdekt en werd Ikeda’s ‘umami’ als vijfde basissmaak erkend.
Van de basissmaken, leveren ‘zoet’ (snoep) en ‘bitter’ (spruitjes) vaak de meeste discussie op. De smaak bitter wordt al sinds de oertijd geassocieerd met bedorven of giftig voedsel. Om ons te waarschuwen proef je bitter dus ook al in lage concentraties. De gemiddelde Westerse consument houdt daar echter niet van, dus wordt de specifiek bittere smaak van groentes als witlof en spruitjes er consequent uitgeselecteerd.
Zoethoudertjes
Veel mensen neigen juist naar zoete dingen, hoewel ze weten dat de suiker waar ze die in vinden, vaak niet goed voor hen is. Zoetekauwen zoeken naar alternatieven om de nadelige gevolgen van suiker te ontwijken. Verkopers spelen daar slim op in door vermeende verschillen tussen de soorten suikers te benadrukken. Discussies over riet- of bietsuiker zijn echter onnodig, weet Rozema, want chemisch gezien zijn beide soorten hetzelfde. In beide suikers zit voornamelijk hetzelfde molecuul: sucrose.
Wie een alternatief zoekt voor deze geraffineerde suikers kan beter niet kiezen voor zoethout of agavesiroop, waarschuwt de fytochemicus: zoethout verhoogt de bloeddruk en agavesiroop bestaat voor ca. 90% uit geraffineerde fructose. Het mist de gezonde vezels en mineralen van fruit, en fructose is zeer slecht voor je lever.
Tian-cha en stevia
Een beter alternatief is te vinden in stoffen die zoet smaken, zonder daarbij de nodige calorieën te leveren. Stoffen die de werking van de zoetreceptoren remmen of de smaakbeleving veranderen, zouden de behandeling van diabetes en obesitas kunnen helpen. De meest bekende komt van de plant Stevia rebaudiana, die al eeuwenlang in Paraguay gebruikt wordt om het eten en drinken te zoeten. Steviolglycosiden zijn tot 300 keer zoeter dan tafelsuiker, maar het stevia heeft wel een nasmaak.
Stevia
In de Chinese Kruidentuin van de Hortus Botanicus Leiden deelt Rozema stukjes van het bramenblad van de Chinese braam uit. Het stukje blad geeft een echte zoete smaaksensatie door de aanwezige steviolglycosiden. In China wordt hier een traditionele kruidenthee van gebrouwen: Tian-cha.
Wonderbes
Sommige stoffen kunnen de smaakreceptoren flink in de war brengen. Bij het eten van artisjok, bindt de stof cynarine bijvoorbeeld tijdelijk de zoetreceptor, zodat je glas wijn opeens vreemd zoet kan smaken. Nog vreemder is het effect dat het eten van de West-Afrikaanse mirakelbes teweegbrengt: het eiwit miraculine in de wonderbessen zorgt dat zure stoffen ongeveer een uur lang zoet smaken.
foto’s: Miracle berry by Hamale Lyman CC0, Stevia rebaudiana foliage by Ethel Aardvark CC3.0
Of je nu in een wolkenkrabber of een sloppenwijk woont, iedereen zou een boomgaard moeten hebben. Ze voeden mensen, ze geven je zuurstof om te ademen en een levende voorraadkast om magere jaren te doorstaan. Ze houden de grond vast waarop we leven, voeden de bijen die ons voeden. En als je ze op een creatieve manier gebruikt, kunnen ze je zelfs beschermen tegen nieuwsgierige blikken of ongewenste bezoekers.
Enkele voordelen van (eetbaar) groen in overvolle ruimtes:
voedingswaarde
vermindering geluidsoverlast
luchtzuivering
windscherm
waterabsorptie
bodemverbetering
meer sociale participatie; draagt bij aan het creëren van veerkrachtige, zelfredzame gemeenschappen
toegevoegde waarde voor omliggende gebouwen en bedrijven (waardestijging gebouwen, klanten blijven langer in groene omgevingen)
verbeterde gezondheid; ze verstrekken voedselbronnen van hoge kwaliteit, en nodigen mensen uit tot gezondere levensstijlen
effecten op menselijk gedrag: er is aangetoond dat mensen zich in groene omgevingen beter concentreren en ontspannen, het voorkomt criminaliteit en vandalisme, verbetert leervaardigheden en samenwerking
verhoging van de biodiversiteit
vermindering hitte-eilanden in gebouwde omgevingen
