Droogte bedreigt het bos 

 Begin maart heeft de Zambiaanse president de langdurige droogte in het land uitgeroepen tot een nationale noodstand. Hij wijt het aan de gevreesde El Niño, ‘het (kerst)kindje’, een sterke opwarming van de oostelijke Stille Oceaan langs de evenaar, waarvan de piek vaak in december optreedt. El Niño zou Oost-Afrika natter moeten maken en zuidelijk Afrika wat droger.

Het noorden van Zambia zit daar tussenin. Het kreeg de afgelopen maanden te maken met een onderbroken regenseizoen, waardoor veel jonge gewassen op de velden het zwaar kregen. We hoorden al snel dat het daar inmiddels weer regende, maar weten nog niet hoe lang dat aanhoudt of wat het effect zal zijn. Het zuidelijke deel van het land, waaronder veel ontboste gebieden, moet het met veel minder neerslag doen. De president schat in dat in totaal ongeveer 1.1 van de 2.2 miljoen hectare aangeplantte mais verloren is gegaan.

ontbossing
Hoewel het voedselbos van de Minamba Research Farm in het noorden ligt, betekent de nationale droogte niet alleen een bedreiging voor de mensen, maar ook voor het bos zelf. Ten eerste is een zak maismeel nu zo duur dat veel mensen wanhopige dingen moeten doen om aan geld te komen, zoals bomen omhakken om ze als houtskool te verkopen. Ten tweede komen de boeren uit de drogere delen van het land hierdoor ‘onze’ kant op. Met hun huidige landbouwmethodes, betekent dat het kappen van bomen, om plaats vrij te maken voor eenjarige gewassen. Door dat kappen zal de regen straks wellicht ook in het noorden weg blijven. Het werk dat we doen om mensen meer inkomen uit (levend) bos te geven, is nu dus extra urgent.

Ontbossing op het perceel naast de Minamba Research Farm. Foto: Klaartje Jaspers, 2023

Deze maand vertrokken een Nederlandse student en een Nederlandse vrijwilligster naar de Minamba Research Farm om lokale boskennis vast te leggen. Daarnaast wil de student uitvinden in hoeverre het belang van lokale bosproducten mee wordt gewogen als beleidsmakers besluiten of het bos beschermd wordt, of dat het mag verdwijnen voor zaken als mijn- of landbouw.

Tegelijkertijd vragen we Zambiaanse milieukundigen om in kaart te brengen hoe we lokale soorten kunnen beschermen. Met hun hulp willen we een schaalbaar monitoringssysteem opzetten. Daarmee kunnen we succesvolle bosproducten van de Minamba Research Farm straks ook verantwoord inkopen bij andere landgebruikers, in de hoop dat ook zij daarmee genoeg aan hun bos verdienen om het te kunnen laten staan. Meer hierover lees je op minambaresearchfarm.org.


Adoptiebomen en kerstpakketten
Wie wil helpen, is van harte welkom. Dat kan ook vanuit je luie stoel: help ons adoptiebomen te verkopen, koop ze voor vrienden of haal organisaties over ze te bestellen – bijvoorbeeld voor een uniek kerstpakket later dit jaar. Als ze ons tijdig laten weten hoeveel bomen ze willen, in welke prijsklasse en voor welke medewerker, kunnen wij ervoor zorgen dat elk personeelslid een gepersonaliseerd certificaat krijgt, voorzien van een boomnummer, en lokale naam en de botanische naam. Elk half jaar krijgen ze vervolgens een foto van die boom, tot de adoptietermijn afloopt. Desgewenst vullen we het pakket aan met (bonsai)zaden, gedroogde paddestoelen of een workshop. Met de opbrengst betalen we het onderzoek aan de Minamba Research Farm.

Wil je meer weten of een presentatie boeken? Neem even contact op!  

Fijne feestdagen!

2023 was een bijzonder jaar. We brachten in kaart welke bomen we hadden, werkten met student onderzoekers aan toekomstmodellen voor de Minamba Research Farm, zetten de eerste adoptiebomen op bol.com en verkochten de eerste zaden en adoptiecertificaten. Mede namens de bewoners van de Minamba Research Farm, bedanken we graag iedereen die dit mogelijk heeft helpen maken. Hele fijne dagen, en straks en heel mooi 2024! Dank voor al jullie steun.

Kadopakket 1: de Kansalosalo, een fraaie bonsai!

Dichrostachys_cinerea_L._Wight__Arn.jpg Foto: Lalithamba, CC BY 2.0

We hadden beloofd dat we met een kadopakket zouden komen voor al die mensen die alles al hebben, maar heel blij worden als anderen meedelen in hun geluk. De eerste set in deze serie hebben we te danken aan de studenten van de Wageningen Universiteit, die eerder dit jaar op zoek gingen naar manieren waarop je geld kan verdienen aan de bescherming van het miombo-bos in Zambia: een bijzonder biodivers ecosysteem gebaseerd op verschillende soorten Brachystegia’s. Deze Afrikaanse bossen staan momenteel erg onder druk, onder meer omdat veel bosbewoners financieel afhankelijk zijn van de verkoop van dode bomen, bijvoorbeeld in de vorm van houtskool. Een van de manieren om ze een inkomen uit LEVENDE bomen te geven, is de verkoop van de boomzaden.

Tijdens de eerste reis die we na het advies van de Wageningse studenten maakten, hebben we dat gelijk uitgeprobeerd. Het hele proces om zaden (legaal) in- en uit te voeren was tijdrovend en ingewikkeld, maar inmiddels hebben we de eerste zaden binnen, inclusief het fytosanitair certificaat dat bewijst dat ze geen ziektes of ongenode gasten bij zich hebben. Het hele proces was heel leerzaam voor ons, maar ook voor de vele ambtenaren waarmee we te maken kregen en voor de Zambiaanse zadenverkopers, die nu weten hoe ze zaden kunnen oogsten, labellen, drogen en schoonmaken. Als het ons lukt de zaden hier te verkopen, kunnen zij de komende jaren een extra inkomen halen uit het behoud van hun bomen. 

Bonsai

Een van de zaden die we hebben weten te bemachtigen, zijn die van de Kansalosalo, officieel de ‘Dichrostachys Cinerea‘, een hele geliefde boom, al was het maar omdat ze zo mooi is. Het is een wijdverspreidde soort, met varianten van India tot zuidelijk Afrika. De zaden die wij leveren komen uit het Muchinga-gebergte in Zambia, de vermoedelijke geboorteplek van de moderne mens. (Recent kwam bijvoorbeeld het bericht naar buiten dat bij de naburige Kalambo-watervallen een half miljard jaar geleden al gereedschap werd gebruikt om hout te bewerken!)

Continue reading

Zaden te koop!

two seeds from same tree

Het is zover, we hebben de eerste zaden van de Minamba Research Farm te koop! We hebben ze verzameld, schoongemaakt, gedroogd en fytosanitair laten testen. Voor de komende oogsten hebben we instructies achtergelaten waarmee zadenverkopers in Zambia voorlopig vooruit kunnen, zodat ze ook een extra inkomen uit bosbehoud kunnen halen als we er zelf niet zijn.

Hieronder vind je de zaden die we nu kunnen bieden:

Musase – Albizzia sericocephala (Albizia amara)
Indale – Bobgunnia madagascariensis
Mutondo – Brachystegia allenii
Musompa – Brachystegia floribunda (‘benguelensis’)
Mwelela – Brachystegia glaucescens (Brachystegia tamarindoides)
Muombo – Brachystegia longifolia
Muputu – Brachystegia spiciformis
Musaka – Brachystegia utilis
Kansalosalo – Dichrostachys Cinerea (ook als bonsaipakket)
Mukoso – Erythrophleum africanum
Mpasa – Julbernardia globiflora
Mubanga – Pericopsis angolensis
Mufumbe – Piliostigma thonningii (Bauhinia thonningii)
Musoso – Protea angolensis
Mulombwa – Pterocarpus angolensis
Mungome – Strychnos pungens
Kalanangwa – Ziziphus abyssinica
Mupundu – Parinari curatellifolia (hier kan wat gedroogd vruchtvlees aan zitten)
Mukunyu – Ficus sycomorus

Prijzen varieren van 2,50 tot 3,25 Euro per zakje van 5 zaden. Als je er meer koopt, krijg je korting (-10% per 10, -20% bij 50, -30% bij 100). De opbrengst gaat naar de Minamba Research Farm, waarmee we het bos en de lokale kennis van haar gebruikers willen beschermen. Wie wil bestellen kan een mailtje sturen naar klaartje@mobileorchards.com.

Winstmodellen voor het bos (?)

Dat een bos ongelooflijk veel winst oplevert, weten de meesten van jullie al. Veel bossen helen niet alleen zichzelf en hun vele bewoners, ze dragen ook nog bij aan de bescherming van een groot gebied om hen heen. Ze brengen koelte en schaduw, stabiliseren de grond, voeden de bodem, reguleren het water, bewaken de biodiversiteit, filteren de lucht. Toch blijkt het vaak nodig bossen te voorzien van een korte termijn prijskaartje, uitgedrukt in monetaire eenheden, als je wil voorkomen dat ze gekapt worden. Dat geldt zeker ook voor het stuk miombo bos van de Minamba Research Farm in Zambia, gelegen in een gebied met een zeldzaam hoge biodiversiteitsscore, gepaard met een zeldzaam hoge ontbossingsgraad.

In de veronderstelling dat je de perverse Homo Economicus alleen kan verslaan met zijn eigen wapens, ging een team studenten van de Universiteit van Wageningen op zoek naar manieren om de gebruikers van de onderzoeksboerderij het hele jaar door van een ‘regeneratief’ inkomen te voorzien: een inkomen dat niet alleen de bosgebruikers, maar ook het bos zelf ten goede komt. Ze keken daarbij niet alleen naar de inkomsten voor de Minamba Research Farm zelf, maar ook naar mogelijkheden om deze winstmodellen ook voor andere stukken miombo te gebruiken, zodat niet alleen onze eigen bos beschermd wordt, maar ook dat van andere bosgebruikers die hiermee aan de slag willen.

De studenten verkenden zeven inkomstenmodellen die samen een jaarrond inkomen zouden moeten kunnen generen, zeker als het ons lukt de komende jaren ook wat toeristen te lokken. Naast de manieren die we al bedacht hadden, wezen ze ons ook op de mogelijkheden van de verkoop van zaden en een natuurvriendelijke manier om vissen te kweken. Daarnaast merkten ze op dat we inkomen uit ecosysteemservices als het vastleggen van CO2 en het beschermen van biodiversiteit voorlopig wel op onze buik konden schrijven: de investeringskosten daarvoor zouden veel te hoog zijn voor kleine bosboeren. Extra reden om ons te focussen op ons bestaande adoptiebomenplan, dat gelukkig wel gebruikt kan worden voor iedere boom.

Tenminste drie van die bosbevorderende winstmodellen (fruit, zaden & rupsen) moeten ook op andere bosboerderijen gebruikt kunnen worden. Samen met de leden van de Universiteit van Lokale Kennis (veelal jonge stadse Zambianen met een stukje land buiten de stad) gaan we de komende tijd kijken hoe we het fruit houdbaar kunnen maken, en er meer waarde aan kunnen geven, bijvoorbeeld door het te drogen of te verwerken tot siroop, snoep of iets anders.

Hieronder vindt je de hele presentatie:

Zambiaanse onderzoeksboerderij zoekt vrijwilligers, studenten en mobieltjes

surveying the land at the research farm, Zambia 2022. copyright Klaartje Jaspers

Eind januari is het zover: samen met een paar studenten, vertrekt Mobile Orchards naar Zambia om daar te gaan werken aan een bosboerderij waar we gaan onderzoeken hoe je het bos, haar gebruikers en de lokale voedselvoorziening kan beschermen. Wie mee of wil bijdragen, kan contact opnemen met klaartje@mobileorchards.com

Het stuk land waarop we aan de slag gaan, ligt in de buurt van dorpen die snel uitbreiden. Het maakt deel uit van het zogenaamde ‘miombo’- bos dat een groot deel van centraal en zuidelijk Afrika domineert. Een deel ervan is eerder gekapt en afgebrand voor landbouw, en verlaten nadat de grond zodanig verarmd was dat de gebruiker naar het volgende stuk land vertrok. Voor veel boeren werkt dat systeem nog wel, maar naarmate de bevolkingsdruk toeneemt, heeft het bos daar steeds meer van te lijden. 

Onderzoeksboerderij
Om te voorkomen dat het resterende miombo-bos verder verdwijnt, willen we onderzoek doen naar vormen van boslandbouw die voldoende mensenvoedsel opbrengen en tegelijk de bestaande biodiversiteit beschermen. Niet door het land kaal te kappen en er nieuwe rijen bomen en gewassen neer te zetten, maar door gebruik te maken van wat er al is. 

Begin 2023 vertrekken we naar Zambia om te kijken wat het land nou precies te bieden heeft. We tellen bomen, zetten een huisje neer voor de nieuwe beheerder, en geven lokale medewerkers een telefoon waarmee ze het bestaande bos en de nieuwe gewassen de komende jaren kunnen monitoren en registreren. 

Door de grond te verrijken met mulch van afgevallen bladeren en de stikstofbinding van gewassen als meerjarige vlinderbloemigen als duivenerwtjes, moet de opbouw van een vruchtbare bodem versneld worden. Nieuwe gewassen worden geplant langs greppels die het regenwater vast houden. 

Daarnaast gaan we kijken of we op het hoogste punt van het land een bassin of vijver kunnen aanleggen waarmee jonge planten ook in het droge seizoen bewaterd kunnen worden. Die wateropvang kan gevuld worden met het hemelwater van een doorzichtig dak waaronder bosproducten als fruit en paddenstoelen gedroogd kunnen worden. 

Lokale kennis

De kennis die nodig is om in kaart te brengen welke bomen, planten en paddenstoelen het land nu al te bieden heeft, moet van lokale bosgebruikers komen. Zij weten niet alleen wat wat is, maar ook wat je daarmee kan doen. Samen met hen hoopt de onderzoeksboerderij een bosregister aan te leggen. Alle grote en waardevolle bomen worden van een label met nummer voorzien, gemonitord en geregistreerd. Met hulp van vrijwilligers en studenten worden zeldzame, bedreigde of anderszins waardevolle soorten in kaart gebracht.

Daarnaast gebruikt de onderzoeksboerderij dezelfde methodes die voedselbosbouwers in Nederland ook gebruiken: we maken er elk jaar een inschatting van de biodiversiteit in de kruidlaag, de CO2-opslag in de bomen, de samenstelling van de grond en de activiteit van de bodembeestjes. Door die kennis te combineren met de oogst die het land de komende jaren oplevert, testen we hoe je kan verdienen aan een miombo-bos dat je niet omkapt, maar laat staan. Die kennis wordt vervolgens gedeeld met lokale boeren die minder mogelijkheden hebben met hun land en tijd te experimenteren. 

Cash-crops

De eerste ‘cash-crops’ die we willen uitproberen zijn doorlevende groenten als snijbiet, boomkool en duivenerwten. Daarnaast gaan we kijken wat het potentieel van bestaande bosproducten als honing, paddestoelen en rupsen is, en planten we bomen en kruiden die zowel op korte als op lange termijn een goede oogst zouden kunnen opleveren. Denk daarbij aan verschillende soorten bananen, maar ook aan fruitbomen en bijzondere inheemse houtsoorten.

Wil je helpen met het opzetten van de Zambiaanse bosboerderij? Dat kan! Wie tussen 25 januari en 12 februari (of langer) tijd heeft, kan zich aansluiten als vrijwilliger of student. Voor bescheiden accommodatie in de buurt van de bosboerderij wordt gezorgd. Daarnaast kan je ook materieel bijdragen, bijvoorbeeld met het inleveren van nog werkende mobieltjes met GPS, camera en Google-sheets.  Woon je in Zambia? Dan zijn fietsen en gereedschap ook van harte welkom, net als overtollige bouwmaterialen zoals dakplaten, gaas en vijverplastic.

Wil je op een andere manier bijdragen of meer weten? Stuur een mailtje naar klaartje@mobileorchards.com

herstart Save a Seed … & meidoorns gezocht

Illustration_Crataegus_laevigata1 From Wikimedia Commons, the free media repository

Hoi!

Zoals jullie je misschien herinneren, hadden we een paar jaar geleden een actie genaamd ‘Save a Seed’. De bedoeling was dat mensen de zaden van lekkere biologische vruchten verzamelden, zodat we daarmee aan kinderen konden laten zien hoe je uit een klein zaadje zelf je eigen fruitboom kon laten groeien. Appelzaden waren destijds niet welkom omdat ze meestal hele andere vruchten geven dan dat lekkere exemplaar waar je uit gepeuterd had, maar nu wel!

We willen ze namelijk gebruiken voor onderstammen van zaailingen, waar we dan later een mooi (oud) ras op kunnen enten. Bovendien willen we die boompjes straks plaatsen op verschillende plekken met verschillende (micro)klimaten, en weten we van veel appels nog niet op welke plekken ze het liefste groeien en waar ze de beste oogst opleveren. Een kwestie van testen dus, met zoveel mogelijk genetische variëteit.

Die variëteit krijg je door zaden te gebruiken. Want zaden zijn net als kinderen: ze hebben een vader en een moeder (die op hun beurt ook weer een hele trits aan vaders en moeders hebben), en je weet van te voren nooit precies welke eigenschappen ze overnemen, van welke voorouder, en wat ze ermee gaan doen. Zo kan je een hele set broers en zussen uit dezelfde ouders hebben, die onderling toch nauwelijks op elkaar lijken. Of je hebt er twee die juist heel veel op elkaar lijken, maar de een houdt heel erg van warme BBQ, terwijl je de ander alleen kan lokken met een koude wortelsalade.

massaverhuizing

Die genetische variëteit is belangrijk, zeker in tijden van klimaatverandering. De een kan goed tegen kou, de ander goed tegen droogte, een ander weer goed tegen een bepaald beestje dat opeens veel meer voortkomt. Omdat we eigenlijk geen idee hebben van wat ons te wachten staat, kunnen we alleen maar zorgen dat we zo veel mogelijk verschillende soorten aan boord hebben. Voor bomenkwekers betekent dat minder stekken, meer zaaien.

meidoorns gezocht!

Omdat we in de omgeving van voedselbuurtbos GeuzeGroen een aantal hele oude mooie meidoorns hebben staan, willen we beginnen met een genenbank voor hun nakomelingen. Daar willen we de genetische variëteit van die meidoorns zo groot mogelijk houden. Jullie kunnen daarbij helpen. Ken je oude meidoorns waar jonge zaailingen onder staan, of die zelf wel een takje kunnen missen? Lever die dan vooral in tijdens een van de meewerkdagen, voorzien van een etiket met de vindplaats en datum. Liefst hebben we er ook nog een foto bij. De stekken zijn vooral vanaf het eind van de zomer welkom, de zaailingen de hele herfst en winter. Rijpe bessen kan je het hele jaar inleveren.

En wat die andere fruitzaden betreft, die zijn nu ook welkom! Je kan ze inleveren bij GeuzeGroen, of opsturen naar Mobile Orchards, 2712VP 27 in Zoetermeer. Het mogen zaden van allerlei soorten zijn, dan zorgen wij dat ze op een plek komen waar ze de kans krijgen op te groeien en misschien zelf ook nog een nakomeling te krijgen.

Alvast bedankt!

Uitnodiging potluck picknick 18 juni

Wie van goed eten en goed gezelschap houdt is zaterdag 18 juni tussen 13.00 en
15.00 van harte welkom bij de potluck picknick van voedselbuurtbos GeuzeGroen. Net als vorig jaar, vraagt het iedereen
die zelf iets te eten of te drinken meebrengt om de ingrediëntenlijst
(met als het kan ook het recept) erbij te leggen, zodat recepten
makkelijk kunnen worden uitgewisseld en iedereen kan zien wat hij/zij
wel of niet kan eten.

Het voedselbuurtbos heeft inmiddels heuse banken en een echte tafel. Bij aankomst kan je
het eten onder de doek daarop neerzetten, zodat het een beetje een
verrassing blijft. Vergeet niet om iets van een beker, bordje en bestek
mee te nemen!

Loterij
Om het nog wat spannender te maken, heeft GeuzeGroen ook een heuse loterij. Je
krijgt bij aankomst een lot met een nummer. Bewaar dat goed! Je kan er
een adoptieboom mee winnen.

De initiatiefnemers werken daarnaast aan een klein programmaatje waarmee ze iets meer
uitleggen over het voedseluithetbos en de manier waarop ze de percelen
willen beheren. Hieronder vast wat achtergrondinfo van Marc Siepman, en
hun eigen site:
– https://www.youtube.com/watch?v=OBVNoWqYPHE
– https://geuzegroen.nl/links-en-downloads/

Na de zomer gaan ze van start met regelmatige excursies,
adoptiedagen en monitoringdagen. Een agenda volgt na de zomer, maar hulp
is altijd welkom!

Appelbessen te koop!

Lang geleden, voordat de lijst van potentieel invasieve soorten in voedselbossen uit was, kochten we een aantal appelbessen voor het toen nog toekomstige voedselbuurtbos. Inmiddels zijn de appelbessen flink gegroeid, maar is het ook duidelijk dat deze bron van ‘superfood’ niet in GeuzeGroen aangeplant mag worden omdat ze in kustgebieden snel de overhand kunnen nemen als je ze niet in de gaten houdt. Nou zit GeuzeGroen op klei, maar zo dicht bij het zand dat we dat risico niet willen lopen.

Wie snel is, mag ze voor €10,- per stuk overnemen. Het gaat om Aronia melanocarpa’s uit 2016. Ze staan in pot, zijn nu ruim een meter groot en geven naar verwachting deze zomer al een beetje oogst. Maak er wel jam van, want anders zijn ze voor de meeste mensen veel te zuur!

Mail klaartje@mobileorchards.com als je interesse hebt.

Appelbes in bloei