De afgelopen jaren stond Mobile Orchards aan de wieg van verschillende voedselbossen en voedselbuurtbossen. Samen met permacultuurontwerpster Astrid van Beek werkte het in Zoetermeer aan de oprichting, het ontwerp en aanplant van voedselbuurtbos GeuzeGroen (voorheen ‘Treemanspolder’), een nieuw aangelegd voedselbos in de Nieuwe Driemanspolder. Daarnaast lukte het ons om een bouwvergunning te krijgen, waarmee het voedselbuurtbos ook een sociaal-educatieve functie kan gaan vervullen. De bescherming van de doelstellingen en de huurovereenkomst met de gemeente (grondeigenaar) zijn inmiddels overgedragen aan Stichting Voedselbuurtbos.

In Zambia startte het de Minamba Research Farm, een experimenteel voedselbos in een oud miombobos in het Muchinga gebergte, dat al eeuwen als voedselbron gebruikt wordt, en waar we testen hoe we de productie kunnen gebruiken om de bijzondere miombobossen beter te beschermen. Het naastgelegen bosperceel van de ‘University of Local Knowledge‘ gebruiken we vooral als botanisch reservaat, waar we de natuur haar gang laten gaan, en we documenteren hoe bosgebruikers voor het industriele tijdperk met hun grond omgingen.

Hoewel oude Afrikaanse miombo bossen en jonge Europese voedselbossen erg van elkaar verschillen, hebben ze ook een paar dingen in gemeen. Zo gebruikt Mobile Orchards alle bossen voor onderzoek naar het bos en haar gebruikers, en kijken we daarbij vooral naar manieren om de biodiversiteit en de boskennis van de gebruikers te beschermen. Bij het verzamelen van gegevens gebruiken we zoveel mogelijk burgerwetenschappelijke methodes, zodat alle bosgebruikers in staat zijn hun eigen data te verzamelen, en deze te gebruiken om hun bos te beschermen.

In Nederland maken we daarbij primair gebruik van de methodes van Voedseluithetbos, in Zambia – waar we al veel grotere bomen, veel meer bewegende dieren en veel sterker doorwortelde bodems hebben – vullen we deze aan met een serie testen die je met minimale middelen kan uitvoeren (denk aan een waterretentietest met leeg plastic flesje, dat helaas overal wel te vinden is). Voor lokale bosboeren maken we een Miombo Monitoring Manual, die het makkelijker moet maken deze data structureel bij te houden en te delen. Stichting Kambisa! en het Umoja Klimaat- en Ontwikkelingsfonds van de Zeeuwse band BLØF hielpen ons al met een stuk financiering hiervoor. Je kan zelf ook helpen, door onderzoek te komen doen, bomen aan de Minamba Research Farm te adopteren en/of mobieltjes, audiorecorders en camera’s te doneren.

Zambia en Zoetermeer??
Voor wie meer wil weten over wat voedselbossen zijn, of de link tussen Europese en tropische bossen wil begrijpen, hier een video van Voedseluithetbos. Onder de video leggen we meer uit over voedselbossen, en de manier waarop we het concept voor Voedselbuurtbos GeuzeGroen hebben ingezet.

Wat is een voedselbuurtbos?
Simpel: een voedselbos voor en door de buurt. Bij het Voedselbuurtbos GeuzeGroen (voorheen ‘Treemanspolder’) dat we willen realiseren in de Nieuwe Driemanspolder gaat het daarbij vooral om de Zoetermeerse wijken Meerzicht, Buytenweg en de Haagse wijk Leidschenveen. Veel mensen in deze wijken hebben geen tuin om groente en fruit in te verbouwen, dus begonnen wij dat een groot voedselbos komt waar iedereen toch zelf kan komen plukken. Door verhalen van de bewoners in het bos te verwerken, uiteenlopende relax-plekken te maken en verschillende activiteiten te organiseren, hopen we bovendien een plek te bieden waar onbekenden elkaar kunnen leren kennen; een van de grootste wensen van onze partnerorganisatie Kambisa!BeHeard.

(tekst loopt door onder de flyer)

Eerste flyer voedselbuurtbos Zoetermeer (design: Desh Chisukulu)

Wat is een voedselbos?
Grof gezegd, is een voedselbos een soort ‘namaak-bosrand’ die grotendeels bestaat uit overblijvende soorten die door de mens gegeten kunnen worden. Het bestaat uit verschillende begroeiingslagen: hoge bomen, lagere bomen, struiken en heesters, vaste planten zoals kruiden, wortelgewassen, bodembedekkers, klimmers, bodemschimmels, paddestoelen en/of oeverplanten. In al die lagen wonen, eten of broeden verschillende dieren, en soms ook mensen. Een voedselboswachter kijkt niet alleen naar al die verschillende planten en beestjes, maar vooral ook naar de manier waarop die samenwerken… of elkaar juist tegenwerken. Door bepaalde soorten slim te combineren, moet het voedselbossysteem zichzelf grotendeels in stand houden, zodat je als mens niet veel meer hoeft te doen dan oogsten. Je moet bij het aanleggen dan wel goed rekening houden met zaken als de beschikbare grondsoorten en het aantal uren daglicht, zon- en schaduwzijden en de kracht en de richting van de wind. Sommige voedselbossen zien eruit als een soort jungle vol met wat niet-voedselboswachters ‘onkruid’ noemen, andere lijken meer op keurige parken met statige lanen, maar dan eetbaar. Wat dat in GeuzeGroen precies geworden is, kan je bekijken op GeuzeGroen.nl

Spons & filter
Door zoveel lagen op een vierkante meter grond te combineren, neemt een voedselbos heel veel CO2 per m2 op, maar werkt het bijvoorbeeld ook als een fijnstoffilter, zodat het bijdraagt aan schone lucht. Ook onder de grond beschermt het bos de mens: de wortels en de humus van verrotte bladeren vormen samen een soort megaspons, die in natte tijden heel veel water op kan nemen, en dit in drogere tijden weer af kan staan. Bovendien verankeren de wortels de grond, zodat die niet zomaar wegspoelt tijdens een overstroming of een storm.
Dat is heel belangrijk in de Nieuwe Driemanspolder, dat voornamelijk bestaat uit een grote afgraving voor piekwateropvang. Hoewel het hele gebied het grootste deel van het jaar vooral natuur en recreatie zal bieden, moet het in tijden van extreme regenval de veiligheid van de omwonenden kunnen garanderen. Het overtollige water uit de omgeving zal dan tijdelijk in de plas van de polder worden opgevangen. De sponsfunctie van het voedselbuurtbos op de hogere delen van het gebied, maakt de grond en water extra stabiel.

Survival, school en supermarkt
Het Voedselbuurtbos wordt echter niet alleen veilig en gezond, maar vooral ook leuk en lekker! Samen met een aantal partners uit de omgeving willen we in het voedselbuurtbos een paar verschillende onderdelen maken. Bijvoorbeeld een:

• buurtbos waar veel verschillende activiteiten te doen zijn, zowel voor jong als oud, en waar je bijvoorbeeld kan horen welke verhalen buurtbewoners over bomen hebben, of hoe zij het bos vroeger gebruikten
• beestenbos waar de beesten voorrang krijgen en de mensen zich terughoudend opstellen
• outdoor school waar leerlingen midden in de natuur meer kunnen leren over biologie, natuur of rekenen, en waar je stoere dingen kan leren, bijvoorbeeld hoe je een stevige hut bouwt of een kompas maakt
• survivalbos: een stuk bos met grote bomen en een zachte bodem, waar iedereen kan leren hoe je zonder TomTom de weg vindt, wat je kan leren van dieren en hoe je een paar dagen zonder telefoon, TV en koelkast kan leven

Het buurtbos en het beestenbos zijn inmiddels gerealiseerd op de eerste 2.5 hectare die we in beheer kregen. Zodra we meer land in zicht krijgen, hopen we ook van start te kunnen gaan met het survivalbos. De outdoor school kan gerealiseerd worden na de realisatie van de groenwerkplaats. De bouwvergunning hiervoor is inmiddels afgegeven.

Babybomen?
De Nieuwe Driemanspolder werd in 2021 pas opgeleverd, dus de bomen zijn nog heel kwetsbaar – niet echt geschikt voor rondreizende kinderen of grote oogsters. Maar ondertussen zitten we niet stil! Er zijn regelmatig vrijwilligersdagen waar we bijvoorbeeld takkenrillen aanleggen en het jonge bos monitoren.

Lees er meer over op GeuzeGroen.nl